Adroddiad Blynyddol 2025-26 Cyngor Cymuned Llanddewi-Brefi

Cyngor Cymuned Llanddewi-Brefi

Adroddiad Blynyddol 2025-2026

Cyflwyniad

Mae Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021, Adran 52, yn mynnu bod Cynghorau Cymunedol yng Nghymru, cyn gynted ag sy’n ymarferol ar ôl diwedd pob blwyddyn ariannol, yn paratoi ac yn cyhoeddi adroddiad blynyddol am flaenoriaethau, gweithgareddau a chyflawniadau’r Cyngor dros y flwyddyn flaenorol.

Cadeirydd Cyngor Cymuned 2025-2026

Cynghorydd Rhodri Evans

Trefniadaeth y Cyngor

Mae Cyngor Cymuned Llanddewi Brefi yn cynnwys deg Cynghorydd, ac mae’n cyflogi clerc rhan-amser fel Swyddog Priodol a Swyddog Cyllid Cyfrifol. Mae’r Cyngor Cymuned yn defnyddio gwasanaeth Cyfrifo Llywela Thomas Bookkeeping and Payroll Services er mwyn cwblhau materion gyda CThEF.

Mae’r Cyngor Cymuned yn Awdurdod Claddedig gyda chyfrifoldeb am Fynwent Llanddewi Brefi, ac mae hefyd yn cyflogi Clerc Claddedig rhan-amser,  ynghyd a glanhawraig rhan amser ar gyfer y Neuadd Gymunedol.

Mae’r Cyngor Cymuned hefyd yn Ymddiriedolwr elusen Neuadd y Pentref a Maes Hamdden Llanddewi Brefi. Mae gweithgareddau’r elusen yn wahanol i swyddogaethau’r Cyngor Cymuned, ond mae pob Cynghorydd yn aelodau o’r Pwyllgor Rheoli, sy’n cynnal cyfarfodydd ar wahân ac yn cyflwyno adroddiadau i gyfarfodydd Cyngor arferol.

Yn dilyn ymddiswyddiad y Clerc ym mis Mehefin 2025, daeth dau aelod yn bwyllgor tymor byr i weithredu fel Swyddog Priodol a Swyddog Ariannol Cyfrifol (RFO), heb dal, er mwyn sicrhau y byddai’r Cyngor yn gallu parhau i weithredu tan benodi Clerc parhaol. Llwyddwyd i lenwi’r swydd hon gyda phenodi Mr Sion Jones fel Clerc a Swyddog Cyllid Cyfrifol ar 01/09/2025.

Gellir cysylltu â’r Cyngor trwy’r Clerc:

Post: Awelon, Llanddewi Brefi, Tregaron, Ceredigion. SY25 6RL

E-bost: clerk@llanddewibrefi.org

Ffôn: 07870 299370

Cynghorwyr

Yn ystod adeg yr adroddiad, aelodau’r Cyngor Cymuned oedd:

  • Cadeirydd: Cyng. Rhodri Evans (o Mai 2025) (Swyddog Priodol Dros Dro rhwng 01/07/2025 –  01/09/2025)
  • Is-Gadeirydd: Cyng. Emmanuel Kincaid ( rhwng Mai 2025 a Hydref 2025 –  Ymddiswyddodd Hydref 2025 a Swyddog Cyllid Cyfrifol Dros Dro rhwng 01/07/2025 – 01/09/2025
  •   Cyng. John Griffiths ( o Ragfyr 2025)
  • Aelodau: Cyng. Dafydd Lloyd-Jones (Cadeirydd hyd at Mai 2025); Bethan Griffiths; Eirwen James; Caryl Hâf Jones; Gareth Jones; Pat Parry.

Mae manylion cyswllt pob aelod wedi’u cyhoeddi ar wefan y Cyngor: https://www.llanddewibrefi.org/community-council/council-members/

Cyfarfodydd y Cyngor

Yn arferol, cynhelir cyfarfodydd ar ail nos Llun bob mis, heblaw am fis Awst.

Cafodd agenda a chofnodion cyfarfodydd eu hanfon yn electronig drwy e-bost a’u cyhoeddi ar wefan y Cyngor. Cynhaliwyd cyfarfodydd wyneb yn wyneb drwy’r flwyddyn, gyda darpariaeth barhaus ar gyfer mynychu o bell gan Gynghorwyr ac aelodau o’r cyhoedd yn unol â phennod 4 o Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021.

Cynhaliwyd deuddeg cyfarfod arferol yn ystod y flwyddyn hyd at 31/03/2026, yn ogystal â’r Cyfarfod Blynyddol ym mis Mai.

Cynhaliwyd y cyfarfodydd eithriadol ganlynol hefyd:

• 22/09/2025 – Trafod Datblygiadau Ynni Gwynt.

• 01/09/2025 – I ystyried cais am swydd Clerc a Swyddog Cyllid Cyfrifol.

Nodir datganiad o fuddiannau a chyfraniad aelodau mewn cyfarfodydd yn y tabl canlynol:

  Cyfarfodydd Cyngor Cymuned Llanddewi Brefi 01/04/2025- 31/03/2026
Cynghorwyr
  Rhodri Evans (Cadeirydd)John Griffiths (Is-Gadeirydd)Beth GriffithsEirwen JamesCaryl JonesGareth JonesDafydd Lloyd-JonesPat ParryEmmanuel Kincaid (hyd at 13/10/25) 
Cyfarfod Mawrth 2026Meeting March 2026  PPAPPPPA  
            
Cyfarfod Chwefror 2026Meeting February 2026PAPPPAPP  
         D  
Cyfarfod Ionawr  2026Meeting January  2026PPAPPAAP  
            
Cyfarfod Rhagfyr 2025Meeting December 2025PPAPAPPP  
         D  
Cyfarfod Tachwedd 2025Meeting November 2025PPAPPPPA  
       D    
Cyfarfod Hydref 2025Meeting October 2025PPPPPPPPP 
  DD  D     
Cyfarfod Medi 22ain 2025Meeting September 22nd  2025PPAPPPPPA 
  D         
Cyfarfod Medi 8fed  2025Meeting September 8th  2025PPPPPPPPP 
            
Cyfarfod Medi 1af 2025Meeting September 1st  2025PPPPPPPAP 
            
Cyfarfod Awst 2025Meeting August 2025PPAPAAPPA 
            
Cyfarfod Gorffennaf 2025Meeting July 2025PPPPPPPPA 
            
Cyfarfod Mehefin 2025Meeting June 2025PPPPPPPAP 
            
Cyfarfod Mai 2025Meeting May 2025PPAPAPPPP 
  D         
Cyfarfod Ebrill 2025Meeting April 2025PPAPAPPPP 
  D         
Presenol1413614101113106 
Absennol018043143 
Datganiad o ddiddordeb410011020 

Cyllid

Rheolir gwariant y Cyngor gan broses gyllidebu a monitro. Wrth osod ei gyllideb mae’r Cyngor yn anelu at ddarparu gwasanaethau, rheoli cyfleusterau a chyflawni ei flaenoriaethau. Ystyrir y gyllideb yng nghyfarfod misol Ionawr yn flynyddol.

Er mwyn rheoli arian cyhoeddus yn effeithiol mae Cyngor Cymuned Llanddewi-Brefi:

  • Ymdrechu i gael gwerth am arian
  • Monitro a rheoli gwariant yn unol â’i Reolau Sefydlog a’i Reoliadau Ariannol
  • Ystyried cymariaethau cyllidebol yn erbyn gwirioneddol drwy gydol y flwyddyn
  • Yn darparu cyllid grant

Crynodeb ariannol ar gyfer y flwyddyn 2025/26

Balans ar 31/03/25      –                            £19,926

Cyfanswm Gwariant 2025/26  –              £55,566

Praesept (Treth y Cyngor )                          £18,000

Amyrwiol Incwm                                         £   5,671                     

Nawdd Grant                                               £15,338

Cyfanswm yr Incwm 2025/26 –                £39,009

Balans ar 31/03/26                                   £   3,407

Gwariant o dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 Adran 137

Y gwariant mwyaf y gellir ei ysgwyddo o dan adran 137 (1) a (3) ar gyfer y flwyddyn ariannol 2025-26 yw £11.60 yr etholwr, ac mae trefniadau cyngor cymuned bresennol Llanddewi-Brefi yn cynnwys cyfanswm etholwyr o 513.

Gwnaethpwyd y rhodd flynyddol arferol i’r Lleng Prydeinig, ac fe wnaeth y Cyngor roi grantiau cymorth ariannol cyfanswm o £1,715.00 i’r sefydliadau lleol canlynol gan ddefnyddio pwerau adran 137 o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972:

• Elusen Uchel Siryf Dyfed

• Clwb Ffermwyr Ifanc

• Helfa Gogerddan

• Cylch Ti a Fi Llanddewi Brefi

Taliadau i aelodau

O dan Fesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011, mae cynghorau cymuned a threfi yn awdurdodau perthnasol at ddiben talu iawndal.

Felly, mae unigolion sydd wedi derbyn swydd fel aelod o gyngor cymuned neu dref yn gymwys i dderbyn taliadau fel y penderfynir gan y Panel Iawndal Annibynnol Cymru (IRPW).

Yn adroddiad Panel Iawndal Annibynnol Cymru ddyddiedig Chwefror 2021, mae Penderfyniad 42 yn gofyn bod rhaid i bob cyngor cymuned a thref gynnig taliad blynyddol gorfodol i bob aelod fel cyfraniad at gostau a threuliau.

Yn unol â Phenderfyniad 4 yn adroddiad blynyddol Panel Iawndal Annibynnol Cymru a gyhoeddwyd ym mis Chwefror 2026, rhoddodd pob aelod hysbysiad nad oeddent yn dymuno derbyn y taliad sylfaenol gorfodol ar gyfer y flwyddyn ariannol 2025/2026.

Yn ychwanegol at lwfans y Cadeirydd o £50, yr unig daliadau eraill i aelodau yn ymwneud â’r flwyddyn tan 31/03/2026 oedd ad-daliadau am eitemau neu wasanaethau a brynwyd ar ran y Cyngor, wedi eu hawdurdodi, ac wedi eu cofnodi yn y cofnodion.

Hyfforddiant

Mae cynllun hyfforddi Cyngor, i fynd i’r afael â phrif feysydd o wybodaeth sy’n ymwneud â’r Cod Ymddygiad a rheolaeth ariannol a llywodraethu, wedi cael ei gymeradwyo yn unol â dyletswyddau statudol o dan adran 67 o Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021 ac mae’r cynllun hwn yn cael ei adolygu’n flynyddol.

Llywodraethu

Derbyniodd y Cyngor adroddiad archwilio cymwysedig ar gyfer 2024-2025 gan Archwilio Cymru. Ac eithrio’r materion a adroddwyd isod, ar sail yr archwiliad, y farn a nodwyd oedd nad oes unrhyw faterion wedi dod i’r sylw i roi achos pryder bod, mewn unrhyw fawrder sylweddol, y wybodaeth a adroddwyd yn y Ffurflen Flynyddol hon:

• heb gael ei pharatoi yn unol â arferion priodol;

• nad ydynt wedi cwrdd â gofynion deddfwriaethol a rheoleiddiol perthnasol;

• nid yw’n gydnaws â trefniadau llywodraethu’r Cyngor; ac

• nad oes gan y Cyngor drefniadau priodol i sicrhau economi, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd yn ei ddefnydd o adnoddau.

Ym marn Archwilio Cymru, nid yw’r Datganiad Cyfrifyddu yn cyflwyno taliadau a dderbynnir gan y Cyngor yn ogystal â sefyllfa ariannol y Cyngor yn iawn:

• Mae amrywiadau sylweddol lluosog rhwng y datganiadau taliadau a dderbyniwyd fel yn ôl y Ffurflen Flynyddol ac fel y nodwyd yn lyfr arian parod y Cyngor.

• Mae’r Cyngor yn adrodd balans benthyciadau o £5,000 yn y Ffurflen Flynyddol. Fodd bynnag, nid oes balans benthyciad wedi’u cofnodi gan Bwyllgor Benthyciadau Gwaith Cyhoeddus i Gyngor Cymuned Llanddewi Brefi. Nid yw’r Cyngor wedi darparu unrhyw dystiolaeth i gefnogi’r balans hwn yn y Datganiad Cyfrifyddu.

• Nid yw’r Cyngor wedi darparu cofrestr asedau sefydlog i gefnogi’r balans yn Llinell 12 o’r Datganiad Cyfrifyddu.

Datganiad Llywodraethu Blynyddol

• Datganiad 4: Mae Adran 1 o Ddeddf Hawliau Llafur 1996 (ERA1996) yn mynnu bod y Cyngor yn darparu contract ysgrifenedig neu ddatganiad ysgrifenedig o delerau penodedig cyflogaeth i’w Glerc o fewn dau fis ar ôl dechrau cyflogaeth. Fodd bynnag, ni allwn sefydlu a yw’r Clerc wedi cael y termau llawn cyflogaeth.

Datganiad 4: Nid yw cadeirydd y Cyngor wedi llofnodi’r adroddiad blynyddol fel tystiolaeth o gymeradwyaeth y Cyngor ar y cyfrifon blynyddol

• Datganiad 3: Nid oes cofnodion o gyfarfodydd wedi’u cyhoeddi ers Ebrill 2025. Nid yw’r Cyngor yn cyhoeddi ar ei wefan y wybodaeth y mae’n ofynnol iddynt ei chyhoeddi’n electronig yn unol ag adran 55 Deddf Pwyllgor Democratiaeth a Ffiniau Cymru etc. 2013, Deddf Llywodraeth Leol a Etholiadau (Cymru) 2021 a Deddf Llywodraeth Leol 2000.

Trefniadau i sicrhau economi, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd wrth ddefnyddio adnoddau

• Nododd ein archwiliad dri thaliad a oedd yn fwy na £3,000. O dan reoliadau ariannol y Cyngor, dylai’r Cyngor wedi ceisio tri amcangyfrif ar gyfer pob contract ymgymmerwyd ag ef ar gyfer cyflenwi nwyddau/gwasanaethau.

• Ni ddarparodd y Cyngor unrhyw dystiolaeth bod yn cydymffurfio â’i reoliadau ariannol Materion eraill a argymhellion Tynnwyd sylw’r Cyngor at y materion a’r argymhellion canlynol nad ydynt yn effeithio ar farn archwilio ond y dylid eu hwynebu gan y Cyngor.

Diffyg Tystiolaeth Gefnogol ar gyfer derbyniadau a thaliadau

 Trwy gydol ein profion archwilio nodwyd nad oedd gan y Cyngor y lefel briodol o dystiolaeth gefnogol ar gyfer tri derbyniad grant a derbyniad un angladd. Argymhellwn y bydd y Cyngor yn cynnal llwybr archwilio digonol ar gyfer trafodion a dderbyniwyd.

Sieciau heb eu cyflwyno

Mae’r Cyngor yn adrodd dau siec hŷn heb eu cyflwyno, ysgrifennwyd y sieciau hyn ym mis Gorffennaf a Rhagfyr 2024.

Rydym yn argymell y dylai’r Cyngor adolygu tebygolrwydd y bydd y sieciau hyn yn cael eu hachosi. Os na chafodd y sieciau hyn eu hachosi, dylai’r Cyngor ystyried ysgrifennu’r sieciau hyn yn ôl i’r cyfrifon.

Nid yw’r Cyngor wedi darparu esboniad digonol am eu hailadroddiadau’r flwyddyn flaenorol.

Cafodd Hysbysiad o gwblhau’r archwiliad a’r hawl i archwilio’r ffurflen flynyddol ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2025 ei gyhoeddi ar 14/02/2026.

Mae’r adolygiadau canlynol yn cael eu cynnal yn ystod y flwyddyn:

• Asesiad risg

• Cofrestr asedau

• Telerau ymrwymiad a phenodi Archwilydd Mewnol

Cynhaliwyd adolygiadau cyllideb hefyd drwy’r flwyddyn ac fe wnaethant ffurfio’r sail ar gyfer gosod y parasept  o £18,000 ar gyfer 2026-27.

Ymgysylltu â’r Cyhoedd

Cynhaliodd y cyngor ymrwymiad cryf i fod yn agored a hygyrchedd drwy sicrhau bod cyfarfodydd arferol misol yn cael eu hysbysebu ac yn cael eu cynnal yn eglur. Datryswyd materion brys a phenodol mewn cyfarfodydd eithriadol a phwyllgor ychwanegol.

Gwnaed ymdrechion i gynyddu rhan y cyhoedd trwy:

• Lledaenu gwybodaeth trwy’r wefan, cyfryngau cymdeithasol a hysbysiadau print;

• Creu cyfleoedd i drigolion trafod â chynghorwyr yn uniongyrchol yn ystod cyfarfodydd;

• Cefnogi digwyddiadau a ddaeth â’r gymuned ynghyd a hwylusodd drafodaeth anffurfiol.

Roedd swydd y Clerc yn wag yn dilyn ymddiswyddiad y Clerc blaenorol ym Mehefin 2025. Yn dilyn cyngor gan Un Llais Cymru a gwerthusiad risg, penodwyd aelodau’r Cyngor dros dro, heb iawndal, i gyflawni dyletswyddau Swyddog Cyllid Cyfrifol (RFO) a Chlerc ac i sicrhau parhad gwasanaeth tan benodi Clerc a Swyddog Cyllid Cyfrifol parhaol ym Medi 2025.

Mae aelodau wedi cynnal a diweddaru Gwefan y Gymuned drwy gydol y flwyddyn, ac mae’r Cyngor wedi cynnal ac archwilio’r Diffibriliwr Cyhoeddus a leolir ar y sgwâr.

Roedd y Cyngor wedi cyflwyno tendr ar gyfer y gwasanaeth torri glaswellt ar gyfer 2026-2027 ym mis Rhagfyr 2025, ac wedi cynnal ardaloedd glaswellt y fynwent a’r Eglwys, yn ogystal ag ardaloedd chwarae a maes chwarae.

Cynhaliwyd Gwasanaeth Dydd y Cofio ar 09/11/2025 wrth y Gofeb Rhyfel yn y fynwent, a arweiniwyd gan Gadeirydd y Cyngor a’r Parch. Carwyn Arthur. Fe osododd sefydliadau lleol a thrigolion torchau wrth y gofeb.

Cynllunio a Datblygu Lleol

Adolygodd y cyngor ac atebodd ymgynghoriadau statudol ynghylch ceisiadau cynllunio lleol gyda’r nod o sicrhau bod datblygiadau yn cyd-fynd â nodweddion y gymuned a chynhwysedd isadeiledd. Cafodd ystyriaethau effaith amgylcheddol a bioamrywiaeth eu hystyried ym mhob ymateb mawr.

Prif Lwyddiannau a Phrif Brosiectau

Adolygiadau Ffiniau Cymunedol

  • Mynychodd yr aelodau gyflwyniad gan Un Llais Cymru yn ymwneud â’r effaith o Adolygiad Ffiniau’r Gymuned.

Lywodraethu a Goruchwyliaeth Ariannol

  • Cafodd yr archwiliad blynyddol ar gyfer 2024-2025 ei gwblhau.
  • Cafodd monitro ariannol ei wneud bob mis, gydag adroddiadau ar incwm, gwariant, cronfeydd ac arian parod.
  • Mae’r cyngor wedi diweddaru manylion Mandad Banc a Chofrestr Risg.

Diogelwch a Lles Cymunedol

  • Roedd ymrwymiad rheolaidd gyda’r Heddwas Cymunedol Lleol (PCSO) yn galluogi adrodd effeithiol ar ddigwyddiadau a darparu diweddariadau heddlu cymunedol.
  • Mae’r cyngor wedi cynnal a gwirio’r Diffibriliwr Cyhoeddus wedi’i leoli ar y sgwâr.

Amgylchedd a Bioamrywiaeth

  • Ym mis Ionawr 2026, cymeradwyodd y Cyngor Cymunedol Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 Rhan 1 – Adran 6 Dyletswydd Bioamrywiaeth a Gwrthsefyll Ecosystemau. Creodd hefyd Gynllun Gweithredu Bioamrywiaeth ar gyfer 2026-2028.
  • Mynychodd y Clerc ar ran Cyngor Cymuned hyfforddiant Un Llais Cymru ar Gynllun Gweithredu Bioamrywiaeth.
  • Adolygodd Swyddog Arfordir a Gwledig Cyngor Sir Ceredigion ac aelodau’r Cyngor lwybrau lleol yn Rhagfyr 2025 i sicrhau bod yr holl lwybrau yn hygyrch.
  • Cafodd 10 coeden eu plannu ar gefn y cae pêl-droed i ddisodli’r coed a dorrwyd yn 2019.

Digwyddiadau ac Ymgysylltu â’r Cyhoedd

  • Gosododd y Cyngor Coeden Nadolig a goleuadau ar y sgwâr, wedi’u rhoi yn garedig gan Richard Elliot, a threfnodd gystadleuaeth goleuadau Nadolig, gyda hamper gwobr wedi’i roi gan yr aelodau.
  • Cefnogodd y Cyngor Cymuned Ras Tractor Nadolig er mwyn elusen Uchel Siryf Dyfed.
  • Dathlodd y Cyngor Cymuned Dydd Gŵyl Dewi gyda gwasanaeth yn Eglwys Dewi Sant a dilynwyd gan gawl yn neuadd y pentref.
  • Darparwyd cefnogaeth ariannol i elusen Uchel Siryf Dyfed, Clwb Ffermwyr Ifanc, Cylch Ti a Fi a Helfa Gogerddan.

Cynnal a Chadw a Seilwaith y Pentref

  • Adroddiadau misol ar ddiffygiannau ffyrdd yn cael eu trosglwyddo i Gyngor Sir Ceredigion.
  • Cafodd gwaith cynnal a chadw ar lwybrau cerdded ei gydlynu er mwyn gwella cyfleusterau cyhoeddus.
  • Cafodd materion ynghylch y fynwent eu hadolygu a’u dogfennu.
  • Cynhaliodd y cyngor yr ardaloedd o lawntiau yn y fynwent a’r Eglwys yn ogystal â’r caeau chwarae a mannau chwarae.

Cyfathrebu Strategol

  • Cafodd cyfathrebu mewnol ymhlith y cynghorwyr ei hwyluso gyda grŵp WhatsApp pwrpasol.
  • Cyfathrebu cyhoeddus trwy ddiweddariadau ar gyfryngau cymdeithasol, hysbysiadau printiedig a rhannu dogfennau digidol i sicrhau bod trigolion yn cael eu cadw’n wybodus.
  • Cynhaliodd a diweddarwyd aelodau wefan y Gymuned drwy gydol y flwyddyn.

Blaenoriaethau’r Cyngor ar gyfer 2026-2027

Bydd y Cyngor yn gweithio gyda Chyngor Cymuned Llangeitho yn barod i’r newid Ffin Gymunedol ym Mai 2027. Y Cyngor Cymunedol yw Unig Ymddiriedolwr Neuadd y Pentref a Maes Hamdden Llanddewi-Brefi ac fe fydd yn ceisio cyngor proffesiynol i ystyried a allai strwythurau llywodraethu amgen, e.e. Sefydliad Elusennol Corfforedig (CIO) fod yn fwy addas.

Bydd y Cyngor Cymunedol yn parhau i:

  • Hyrwyddo gwydnwch y gymuned drwy fentrau bioamrywiaeth, seilwaith digidol a chynnwys ieuenctid;
  • Sicrhau adnoddau a cheisio cynnal seilwaith o ansawdd uchel, gan gynnwys diffibriliwr, toiledau ac arwyddion.

Casgliad

Yn ystod 2025-26, mae Cyngor Cymunedol Llanddewi-Brefi wedi cydbwyso ei gyfrifoldebau statudol gydag ymrwymiad i edrych ymlaen at ddatblygu cymunedol. Gyda llywodraethu tryloyw, rheolaeth ariannol gadarn, a gwasanaeth aelodau ymroddedig, mae’r Cyngor wedi cryfhau’r sylfaen ar gyfer dyfodol ffyniannus a chynaliadwy.

Mae’r cyngor yn estyn ei ddiolch i’r trigolion, gwirfoddolwyr, sefydliadau partner, a phawb sy’n cyfrannu at fywyd ein cymuned. Edrychwn ymlaen at gydweithio eto yn 2026-2027.

This page is also available in: English